Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Chronobiologia

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: H.1s.CHR.SM.HETOZ
Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Chronobiologia
Jednostka: Katedra Żywienia, Biotechnologii Zwierząt i Rybactwa
Grupy: Etologia i psychologia zwierząt II stopień I sem. obowiązkowe
Punkty ECTS i inne: 2.00 Podstawowe informacje o zasadach przyporządkowania punktów ECTS:
  • roczny wymiar godzinowy nakładu pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się dla danego etapu studiów wynosi 1500-1800 h, co odpowiada 60 ECTS;
  • tygodniowy wymiar godzinowy nakładu pracy studenta wynosi 45 h;
  • 1 punkt ECTS odpowiada 25-30 godzinom pracy studenta potrzebnej do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się;
  • tygodniowy nakład pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się pozwala uzyskać 1,5 ECTS;
  • nakład pracy potrzebny do zaliczenia przedmiotu, któremu przypisano 3 ECTS, stanowi 10% semestralnego obciążenia studenta.
Język prowadzenia: polski
Skrócony opis:

Organizmy żyjące na Ziemi są cykliczne, reagują na powtarzające się regularnie zmiany w przyrodzie: pory roku, okresy deszczowe i suche, cykle miesięczne i dobowe. Zegar biologiczny znajduje się w mózgu. Jego swoistym zegarmistrzem, czyli tym, co go reguluje, są powtarzające się regularnie pory doby i związana z tym ilość światła słonecznego, regularność wykonywania pewnych czynności: spożywania posiłków, godziny pracy i odpoczynku. Właśnie funkcjonowanie wszystkich organizmów w powiązaniu z zagadnieniami dotyczącymi endogennych rytmów biologicznych jest celem proponowanego cyklu wykładów. Jego zadanie to teoretyczne zapoznanie studentów z molekularnymi podstawami zegara biologicznego, aktywnością neuronalną struktur tworzących elementy zegara oraz endokrynnymi mechanizmami kierującymi zjawiskami sezonowymi u zwierząt i ludzi. Omówieone zostaną wszystkie zagadnienia dotyczące podstaw współczesnej chronobiologii.

Pełny opis:

Chronobiologia (gr. χρόvoς = czas) – nauka zajmująca się badaniem tzw. rytmów biologicznych, czyli periodycznych (cyklicznych) zjawisk w organizmach żywych, zachodzących pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak pory roku, obrót Ziemi wokół własnej osi (sekwencja światła i ciemności) itp. Jest to nauka młoda. Rozwija się prężnie od końca lat 90-tych ubiegłego wieku. Celem chronobiologii jest wyjaśnienie zachowania jako funkcji aktywności mózgu, zrozumienie jak mózg organizuje i instruuje miliardy pojedynczych neuronów aby człowiek czy zwierzę zachowywało się sensownie i skutecznie, w jaki sposób działanie neuronów jest modyfikowane przez środowisko. Ostatnią granicą nauk biologicznych i największym wyzwaniem chronobiologii jest zrozumienie podstaw biologicznych świadomości i procesów psychicznych, dzięki którym postrzegamy świat, działamy, uczymy się i zapamiętujemy. W chronobiologii wyróżniamy chronfizjologię, chronopatologię, chronotoksykologię, chronofarmację. Od 1983 roku istnieje także pojęcie chronopsychologii zajmującej się m.in. szukaniem u człowieka prawidłowości i cyklicznie powtarzających się zmian w procesach psychicznych i psychofizjologicznych. Chronopsychologia - rytmy procesów psychicznych – poznawczych, emocjonalnych i społecznych.Jej główne osiągnięcie to zdefiniowanie chronotypów, czyli określenie typów preferencyjnych organizmu do sprawniejszego funkcjonowania w godzinach porannych lub wieczornych: chronotyp poranny (typ skowronka) i chronotyp wieczorny (typ sowy). Pory ich aktywności są przesunięte względem siebie średnio o około 2 godziny.

Najnowszymi badaniami chronobiologii jest chronofarmakologia, a więc dostosowanie leczenia spersonalizowanego do indywidualnych rytmów biologicznych i określenie indywidualnych rytmów snu-czuwania. Sen w chronobiologii to jeden z najważniejszych procesów w naszym życiu.

Literatura:

1. Cymborowsk B. Zegary biologiczne. PWN 1987.

2. Freshney R.I. Culture of animal cells. A manual of basic technique. 4th Edition. Wiley-Liss. 2001.

3. Sotowska-Brochocka J. Fizjologia zwierząt, zagadnienia wybrane. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 81-123, 290-302, 2001.

4. Traczyk Z. Fizjologia Człowieka w zarysie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000.

Efekty uczenia się:

Chronobiologia jak nauka o rytmach biologicznych w świecie organizmów żywych. Rytmiczność w przyrodzie.

Historia pomiaru czasu - od gnomona do zegara pulsarowego.

Budowa podwzgórza. Odnierzanie czasu w mózgu - zegar biologiczny.

Budowa anatomiczna i fizjologia szyszynki ssaków. Anatomia porównawcza szyszynki w gromadzie kręgowców.

Melatonina - hormon o wielu funkcjach. Neurohormonalny mechanizm zegara biologicznego .Widzenie pozawzrokowe - melanopsyna. Ślepowzrok.

Zaburzenia pracy zegara biologicznego - chronofizjologia pracy (praca zmianowa), jet-lag.

Chronodysrupcja - zanieczyszczenie światlem w przyrodzie.

Zegary biologiczne roślin, bezkręgowców.

Zegar biologiczny ryb, charakterystyka i rola w życiu.

Określenie własnego chronotypu - ankiety.

Rytm snu i czuwania. Sen - fazy snu, jego rola w życiu organizmów. Hibernacja, torpor i sen zimowy zwierząt.

Zaburzenia pierwotne i wtórne snu. Wpływ cyklu płciowego i faz księżycia na sen (rytm lunarny). Higiena snu.

Chronofarmakologia i chronoterapie. Leczenie zgodnie z pracą zegara biologicznego.

Sezonowość rozrodu jako przykład działania zegara biologicznego - wyniki badań własnych.

Molekularne mechanizmy zegara biologicznego ssaków

Metody i kryteria oceniania:

Praca na zaliczenie.

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2021/2022" (zakończony)

Okres: 2022-02-28 - 2022-09-30
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Dorota Zięba-Przybylska
Prowadzący grup: Dorota Zięba-Przybylska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2022/2023" (zakończony)

Okres: 2023-02-27 - 2023-09-30
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Dorota Zięba-Przybylska
Prowadzący grup: Małgorzata Szczęsna, Dorota Zięba-Przybylska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę

Zajęcia w cyklu "Semestr letni 2023/2024" (w trakcie)

Okres: 2024-02-26 - 2024-09-30
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Dorota Zięba-Przybylska
Prowadzący grup: Małgorzata Szczęsna, Dorota Zięba-Przybylska
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie.
kontakt deklaracja dostępności USOSweb 7.0.0.0-7 (2024-02-19)